PTTK Otwock - powrót na stronę główną
Menu krajoznawcze ABC
Strona główna
ZOT PTTK
Krajoznawcze ABC
Miejsca pamięci
IDEA MIEJSC PAMIĘCI NARODOWEJ.

Określenie "miejsce pamięci narodowej" słyszał każdy z nas. Wydawać by się mogło, że nie ma nic prostszego jak podać jego definicję. W potocznym znaczeniu utrwaliło się przekonanie że tym określeniem opisuje się upamiętnione miejsca związane walką i martyrologią Narodu Polskiego w okresie powstań oraz wojen światowych. Nic bardziej mylnego. Miejsca upamiętnione w formie pomników, tablic, kopców czy obszarów chronionych ustanawia się w trosce o zachowanie i utrwalenie w pamięci znaczących dla tożsamości i dziedzictwa Państwa Polskiego wydarzeń, faktów i postaci mając na uwadze cele wychowawcze i edukacyjne, w poczuciu obowiązku przekazania przyszłym pokoleniom Polaków w kraju i za granicą tego, co najcenniejsze w ponadtysiącletnich dziejach, a zwłaszcza:
  • historii zmagań z najeźdźcami i okupantami o niepodległość i zjednoczenie Polski, w tym walk z nazizmem i komunizmem o wolność i samostanowienie,
  • tradycji walk "za wolność waszą i naszą",
  • pamięci o wielkim wkładzie Polaków w ogólnoświatową kulturę i rozwój cywilizacyjny, a także ogromie strat poniesionych przez Naród i Państwo oraz bohaterstwie i męczeństwie Polaków podczas wojen, okupacji i represji politycznych, w tym cierpieniach z powodu wysiedleń, zsyłek i przebywania w hitlerowskich i sowieckich więzieniach, obozach i łagrach oraz więzieniach i obozach państwa komunistycznego.

Opracowana w 1999 r. ustawa o miejscach pamięci narodowej określała dokładnie zasady ustanawiania i ochrony miejsc pamięci narodowej. Wprowadzała również jasno sprecyzowaną definicję "miejsca pamięci narodowej". Zgodnie z art. 2 wspomnianej ustawy "miejscem pamięci narodowej" jest:
  • obiekt budowlany wraz z gruntem, na którym jest położony, lub grunt upamiętniający postaci lub wydarzenia znaczące dla dziedzictwa Państwa i Narodu Polskiego lub innego Narodu, a w szczególności pomnik, krzyż, kapliczka i kopiec,
  • inny przedmiot upamiętniający postaci lub wydarzenia znaczące dla dziedzictwa Państwa i Narodu Polskiego lub innego Narodu,
  • grób lub cmentarz wojenny.
Niestety ustawa o miejscach pamięci narodowej nigdy nie została uchwalona przez Sejm Rzeczypospolitej, chociaż w maju 2007 r. rządząca koalicja podjęła ponownie pracę nad ustawą ale nie doprowadziła ich do końca.

Znajomość Ojczyzny i jej dziejów jest zarówno obowiązkiem jak i wartością, którą ciągle, na nowo, powinien odkrywać każdy Polak. Znajomość Ojczyzny, to nie tylko książkowa wiedza o niej, ale i szeroko pojęte krajoznawstwo, a przede wszystkim znajomość miejsc, które stanowią polskie sacrum. To pamięć, która tworzy tożsamość. Jest to obowiązek bycia w miejscach, które tworzyły i tworzą dziedzictwo narodowe. Podróże historyczno - kulturowe wpływają na kształtowanie miłości do Ojczyzny, na nastroje, sentymenty, uczucia dumy z narodowych wartości. Pomniki stawia się dla przyszłych pokoleń po to, by przypominały o osobach i wydarzeniach. Na ziemi otwockiej i w jej najblizszych okolicach znajduje się duża ilość dowodów pamięci o ludziach zasłużonych dla tej ziemi. Dla tych, którzy swym życiem wpisali się do grona postaci, które swym umysłem i dziełem rąk współtworzyły osiągnięcia naukowe, kulturalne i społeczne, jednocześnie nie zapominając o swych korzeniach i patriotyczno-historycznych związkach z ziemią swych ojców. Zasłużyli na nią i ci, którzy oddali swe życie i przelali krew za wolność Ojczyzny na frontach wojen, w ruchu oporu, w więzieniach, w obozach i na zesłaniach. Wśród nich byli ludzie różnych stanów, wykształcenia, wieku i opcji politycznych. Łączyło ich wspólne umiłowanie Ojczyzny, Polski i tej swojej "tutejszej" Małej Ojczyzny.


MIEJSCA PAMIĘCI NARODOWEJ OKOLIC OTWOCKA.

Na terenie powiatu i okolic jest wiele Miejsc Pamięci Narodowej uświęconych patriotyczną postawą synów i córek tej ziemi. Szczególnie wiele z nich pochodzi z okresu II wojny światowej. Są jednak przykłady sięgające do głębszej naszej narodowej i lokalnej przeszłości. W kilku miejscach znajdują się mogiły powstańców 1831 i 1863 r. Jeden z cmentarzy wojennych swoją historia sięga czasów Wojny Północnej. Stały się one w kolejnych dziesięcioleciach stałym miejscem i punktem obchodów uroczystości narodowo-patriotycznych, w których szczególnie aktywna była młodzież gimnazjalna i harcerze. Mówiąc o Miejscach Pamięci Narodowej zauważyć trzeba, że najwięcej z nich pochodzi jednak z obecnego wieku, z czasów II wojny światowej. W czasie tej ostatniej za polskość i przywiązanie do narodowej tradycji, kultury i historii płacono najwyższą cenę w rozmaitych miejscach i okolicznościach. Świadkami tych tragicznych wydarzeń były obozy, lasy, cmentarze i kirkuty, podwórka, wnętrza domów, cele i kazamaty więzień.

Młodzi patrioci pochodzący z naszego terenu składali ofiarę ze swego życia również w wojnie polsko-bolszewickiej 1920r. Na szczególną uwagę zasługują Miejsca Pamięci Narodowej z czasów drugiej wojny światowej. Jest ich wiele, ale ograniczmy się jedynie do wybranych. Już 1 września 1939 r., a więc w pierwszym dniu wojny, od niemieckich bomb lotniczych zginęło wielu mieszkańców i obrońców regionu. Poległych w obronie linii Wisły pochowano na cmentarzach w Otwocku, Aleksandrowie, Ostrówku i Karczewie. Zmarłych w wyniku ran, których wcześniej w ciężkim stanie przewożono do otwockich szpitali, złożono na miejscowym cmentarzu katolickim. W krótkich, ale zaciętych walkach kampanii wrześniowej, w trakcie przebijania się do Warszawy, poległo wielu bohaterskich zołnierzy 13 DP Strzelców Kresowych. Spoczywaja oni na cmentarzach w Aleksandrowie i Otwocku. Pamięć o nich jest żywa wśród kolejnych pokoleń mieszkańców okolicy. Lata II wojny światowej to też tragiczny los społeczności Żydów polskich, więzionych początkowo w gettach w Otwocku, Falenicy, Kołbieli, obozie pracy w Karczewie i na których dokonano zbiorowej eksterminacji w 1942 r. Pamiątką tych tragicznych wydarzeń są pomniki w Otwocku i Falenicy. Pomnik otwocki poświęcony jest pamięci ok. 3000 rozstrzelanych 19 sierpnia 1942 r. Żydów z getta w Otwocku. Ofiarami ostatniej wojny byli także harcerze. I na naszym terenie są tego pamiątki. W Józefowie, na placu przed Urzędem Miasta, ustawiony jest pomnik harcerki, łączniczki z Powstania Warszawskiego, w Otwocku przy Urzędzie Miasta ustawiony jest pomnik Szarych Szeregów (ich imieniem nazwano też skwer, na którym ustawiono pomnik). Pomnik poświęcony harcerzom został niedawno odsłonięty też przed stacją kolejową w Celestynowie. Z innych, tak licznych miejsc uświęconych krwią mieszkańców regionu wymieńmy tylko kilka. Na ul. Karczewskiej w Otwocku znajduje się pomnik upamiętniający rozstrzelanych tu więźniów Pawiaka w 1943 r. a na budynku Szpitala przy ul. Reymonta tablica upamiętniająca wymordowany personel i chorych w pierwszych dniach okupacji we wrześniu 1939 r. Podobny pomnik poświęcony rozstrzelanym cywilom znajduje się na Rynku w Kołbieli i w Celestynowie. Pomniki będące wyrazem hołdu dla żołnierzy Polski Podziemnej znajdują się m.in. w Józefowie, Pogorzeli, Celestynowie, Anielinie, Kącikach. Na terenie ziemi otwockiej znajduje się też wiele tablic poświęconych działalności ruchu oporu. Praktycznie znajdują się one w każdym kościele parafialnym. Pamiątką po tragicznym okresie utrwalania władzy ludowej w Polsce jest pomnik na otwockim cmentarzu, ustawiony na zbiorowej mogile ofiar terroru stalinowskiego z lat 1944-46. Najnowszą kategorią upamietnień są pomniki i krzyże stawiane od początku lat 90-tych ubiegłego wieku na miejscach wypadków przez rodziny ofiar.

W okolicach Otwocka znajduje się też kilka miejsc pamięci innych narodowości. Powstały one w czasie minionych wojen, które przetoczyły się przez tereny Polski i przez to są związane z jej historią. Tak samo Polacy mają swoje pomniki i groby na terytoriach innych państw i chcą żeby były poszanowane. Dlatego na zasadzie wzajemności trzeba też pamiętać o nich. I tak w Starej Miłosnej na ul. Mazowieckiej znajduje się mogiła rosyjskiego oficera poległego w czasie bitwy pod Wawrem w czasie Powstania Listopadowego. Na otwockim cmentarzu znajduje się mogiła ukrańskiego żołnierza a na cmentarzu w Dębem Wielkim są dwie, nieoznakowane mogiły rosyjskich żołnierzy poległych w 1831 r.

Wymienione Miejsca Pamięci Narodowej nie obejmują naturalnie wszystkich, rozmieszczonych w różnych zakątkach regionu. Tablice, pomniki i obeliski są bardzo licznie reprezentowane na tutejszych cmentarzach, przy drogach, w miejscach uświęconych walką i męczeństwem. Wiele z nich znajduje się w miejscowych kościołach. Są one świadectwem historii, która tak boleśnie doświadczyła tę ziemię i postawy jej społeczeństwa, z której możemy czerpać tak wiele patriotycznych wzorców.


WYKAZ MIEJSC UPAMIĘTNIONYCH

ANIELINEK (wieś w gminie Kołbiel)

Pomnik przy trasie S-17 w miejscu przeprowadzenia akcji przez żołnierzy AK na starostę garwolińskiego Karla Freudenthala w 1944 r.

AUGUSTÓWKA (wieś w gminie Osieck)

Pomnik poświęcony żołnierzom Batalionów Chłopskich ustawiony w miejscu bitwy stoczonej w 1944 r.

CAŁOWANIE (wieś w gminie Karczew)
  1. Pomnik poświęcony żołnierzom AK.
  2. Krzyż upamiętniający wydarzenie z okresu wojny polsko - bolszewickiej 1920 r.
CELESTYNÓW (wieś, siedziba urzędu gminy):
  1. ul. Obrońców Pokoju:
    • z lewej strony budynku dworca PKP ustawiony jest kamienny pomnik upamiętniający przeprowadzenie tzw. "Akcji pod Celestynowem" w 1943 r.
    • tablica pamiątkowa na budynku dworca PKP poświęcona patronom placu przed budynkiem, ppor. Stanisławowi Kotorowiczowi ps. "Krown" i ppor. Włodzimierzowi Stysło ps. "Jan II".
    • pomnik poświęcony cywilnym ofiarom nalotu Luftwaffe z 1 września 1939 r. Ustawiony jest na skwerze z lewej strony budynku Dworca PKP.
    • przy niestrzeżonym przejeździe kolejowym ustawiony jest pomnik poświęcony żołnierzom AK.

  2. ul. Św. Kazimierza. Pomnik ofiar II wojny światowej:
    • pomnik ku czci rozstrzelanych przez niemiecką żandarmerię w tym miejscu w 1944 r. mieszkańców Celestynowa.
    • mogiła nieznanego żołnierza. Znajduje się po prawej stronie bramy wjazdowej do dawnej oczyszczalni ścieków.

  3. ul. Św. Kazimierza. Teren przykościelny i kościół parafialny p.w. Najświętszej Maryi Panny w Celestynowie:
    • tablica poświęcona żołnierzom AK i Szarych Szeregów Placówki "Wilk", dowódcy placówki por. Zygmuntowi Szczakowskiemu PS. "Rawa" i kapelanowi księdzu Eugeniuszowi Banasiewiczowi.
    • tablica poświęcona żołnierzom AK poległym w Akcji Celestynów: por. Stanisławowi Kotorowiczowi ps. "Kron" i ppor. Włodzimierzowi Stysło ps. "Jan II".
    • tablica poświęcona celestynowskim harcerzom i harcerkom, działającym w konspiracji w latach 1942-44.
    • tablica poświęcona kpr. Wiktorowi Sieczkowskiemu, mieszkańcowi Celestynowa, który w szeregach 1 Dywizji Piechoty Legionów walczył we wrześniu 1939 r.
    • tablica poświęcona ppor. Romanowi Wyglądale, mieszkańcowi Celestynowa uczestnikowi II wojny światowej.
    • na terenie kościelnym ustawiony jest pomnik 10-lecia niepodległości.

  4. ul. Św. Kazimierza 55. Budynek Zespołu Szkół:
    • tablica upamiętniająca jubileusz 1000-lecia Państwa Polskiego.
    • tablica upamiętniająca Michała Rękasa, miejscowego nauczyciela, wielkiego społecznika, mieszkańca Celestynowa.
    • tablica poświęcona por. Józefowi Czumie "Skrytemu", dowódcy oddziałowi dywersyjnemu KO AK, prowadzącemu liczne akcji przeciwko okupantowi niemieckiemu w rejonie Otwocka i Celestynowa.
    • tablica poświęcona Romualdowi Trauguttowi, patronowi miejscowego Liceum Ogólnokształcącego.
    • tablica poświęcona Mikołajowi Kopernikowi, patronowi dawnego Technikum.

  5. ul. Otwocka. Cmentarz parafialny:
    • zbiorowy grób 15 robotników celestynowskiej cegielni rozstrzelanych 31 XII 1939 r. za przechowywanie broni.
    • marmurowa tablica na ścianie kaplicy cmentarnej poświęcona księdzu Januszowi Kuśmierczykowi miejscowemu proboszczowi.
    • marmurowa tablica na ścianie kaplicy cmentarnej poświęcona księdzu Eugeniuszowi Boreckiemu miejscowemu proboszczowi.

  6. ul. Regucka 1.
    W holu budynku Urzędu Gminy w Celestynowie wmurowana jest w ścianę marmurowa pamiatkowa. Poświęcona ona jest pamięci Jadwigi Katuszewskiej, która w 1944 r. ukrywała u siebie Francuza, dezertera z Wehrmachtu.

  7. ul. Wrzosowa.
    W holu Szkoły Podstawowej im. Batalionu "Zośka", na ścianie zawieszona jest tablica pamiątkowa. Jest ona poświęcona harcerzom, żołnierzom powstańczego batalionu "Zośka".
CHOBOT (wieś w gminie Halinów)
  1. Pomnik poświęcony powstańcowi styczniowemu 1863 r. Ludwikowi Walesiakowi, mieszkańcowi wsi.
  2. Tablica pamiątkowa na budynku Szkoły Podstawowej. Poświęcona jest wybudowaniu szkoły w 1968 r.
CHOSZCZÓWKA STOJEDZKA (wieś w gminie Dębe Wielkie)

Pomnik poświęcony żołnierzom WP walczącym w tym rejonie we wrześniu 1939 r.

CYGANKA (wieś w gminie Dębe Wielkie)

Zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1831 r.

CZŁEKÓWKA (wieś w gminie Kołbiel)

Tablica pamiątkowa na budynku Szkoły Podstawowej poświęcona chorążemu Feliksowi Zawadzie, mieszkańcowi wsi, żołnierzowi 2 Armii Wojska Polskiego.

DĄBRÓWKA (wieś w gminie Celestynów)

Pomnik poświęcony pamięci żołnierzy 5 DP z 2 AWP (mieszkańców Dąbrówki) walczących w ostatnich walkach II wojny światowej na terenie Łużyc.

DĘBE WIELKIE (gmina w pow. Mińskim)
  1. ul. 103. Batalionu Strzelców. Cmentarz rzymskokatolicki:
    • zbiorowa mogiła WP 1939, 39 żołnierzy poległych w 1939 r. Spoczywa w niej 39 żołnierzy poległych w Walkach pod Dębem Wielkim w dniach 13 i 14 września 1939 r.
    • mogiła indywidualna żołnierza WP z 1945 r.
    • mogiła weterana Powstania Styczniowego 1863 r.
    • 2 zbiorowe mogiły Rosjan poległych w 1831 r.

  2. ul. Pustelnicka.
    Zbiorowa mogiła żołnierzy WP poległych w 1831 r.

  3. ul. Warszawska. Kościół parafialny, neogotycki z 1908 r., p.w. Św. Piotra i Pawła.
    • tablica poświęcona żołnierzom WP i AK poległym w rejonie Dębego Wielkiego w okresie II wojny światowej.
    • tablica poświęcona proboszczom tutejszej parafii p.w. Św. Apostołów Piotra i Pawła.
    • obok umieszczona jest druga tablica poświęcona proboszczom tutejszej parafii p.w. Św. Apostołów Piotra i Pawła.
    • z lewej strony wejścia wmurowana została tablica ku czci żołnierzy polskich ze 103 batalionu strzelców poległych we wrześniu 1939 r.
    • z prawej strony wejścia wmurowana jest tablica upamiętniająca bitwę 31 III 1831 r.

  4. ul. Warszawska.
    Pomnik bitwy z okresu Powstania Listopadowego 1830-31 r.

  5. ul. Warszawska.
    Zbiorowa mogiła żołnierzy WP poległych w bitwie z Rosjanami 31 marca 1831 r.

  6. ul. Warszawska.
    Pomnik poświęcony żandarmerii WP z 1831 r.

  7. ul. Warszawska (trasa nr 2).
    Dawny cmentarz wojenny Armii Czerwonej.
DŁUGA KOŚCIELNA (wieś w gminie Halinów)
  1. Krzyż drewniany, upamiętniający tragiczne wydarzenia z września 1939 r.
  2. Cmentarz rzymskokatolicki. Znajduje się na nim zbiorowa mogiła żołnierzy WP poległych w 1939 r.
  3. Kościół rzymskokatolicki p.w. św. Anny i teren przykościelny:
    • tablica pamiątkowa wmurowana w ścianę nawy poświęcona pamięci miejscowych proboszczów od końca XVII w. do dnia dzisiejszego.
    • tablica pamiątkowa poświęcona konsekracji obecnego kościoła.
    • tablica upamiętniająca wmurownie kamienia węgielnego pod budowę obecnej świątyni.
    • okolicznościowa, okrągła, metalowa plakieta upamiętniająca nadanie praw miejskich Halinowu w dniu 1 stycznia 2001 r.
    • pomnik upamiętniający jubileusz 550 - lecia utworzenia parafii w Długiej Kościelnej.
EMÓW (wieś nad Mienią w gminie Wiązowna)
  1. Pomnik ku czci lotników alianckich SAAF zestrzelonych przez Niemców w 1944 r.
  2. Zbiorowa mogiła powstańców 1863 r. Położona jest na skarpie nad Świdrem w miejscu dawnej mogiły cholerycznej k. dawnego mostu do Mlądza.
GLINA (wieś w gminie Celestynów)

Mogiła nieznanego żołnierza poległego w 1944 r.

GLINIANKA (wieś nad Świdrem, dawne miasto, gmina Wiązowna)
  1. Kościół parafialny p.w. św. Stanisława i św. Wawrzyńca:
    • w kruchcie, na ścianie umieszczona jest tablica poświęcona mieszkańcom Glinianki, żołnierzom WP walczącym z bolszewikami w 1920 r.
    • na terenie przykościelnym ustawiony jest pomnik poświęcony żołnierzom AK z IV Rejonu "Fromczyn" Placówki "Mewa - Kamień" poległych w czasie II wojny światowej.

  2. Gimnazjum przy ul. Napoleońskiej. Na łące przed Gimnazjum usytuowane jest okazałe założenie pomnikowe poświęcone jubileuszowi 450 - lecia Glinianki.

  3. Szkoła Podstawowa im. Wincentego Witosa przy ul. Napoleońskiej 1:
    • tablica pamiątkowa poświęcona pamięci 16 żołnierzy AK więzionych w tej szkole przez hitlerowców w 1943 r.
    • tablica na ścianie i popiersie Wincentego Witosa 1874 - 1945, patrona Szkoły, w holu głównym.
    • tablica na ścianie po prawej stronie wejścia informująca o tym, że Szkoła ma za patrona Wincentego Witosa.

  4. Cmentarz parafialny (w Lipowie):
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP poległych w sierpniu 1920 r.
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1939 r.
GOCŁAW (wieś w gminie Pilawa)
  1. Kościół parafialny:
    • tablica pamiątkowa poświęcona budowie i konsekracji kościoła.
    • tablica poświęcona pamięci księdza kanonika Henryka Domalewskiego.

  2. Cmentarz rzymskokatolicki. Znajduje się na nim zbiorowa mogiła żołnierzy WP pochowanych tutaj na jesieni 1944 r.
  3. Zbiorowa mogiła powstańców 1863 r. (przy drodze krajowej S-17).
GÓZD (wieś w gminie Kołbiel)

Jest tu krzyż z piaskowca ustawiony na kamiennym cokole i na schodkowym postumencie z cegieł. Od strony drogi wykuty jest na nim napis: "D. 24 MAJA 1882 R.". Krzyż ten jest ustawiony w miejscu, w którym została śmiertelnie ukąszona przez żmiję córka właściciela Starej Wsi (Kołbiel) hrabiego Józefa Zamoyskiego. Zdarzenie miało miejsce 24 maja 1882 r. Krzyż znajduje się ok. 1 km. na północny - zachód od wsi przy drodze Kołbiel - Celestynów, na terenie leśnym administracyjnie należącym już do Celestynowa.

HALINÓW (miasto, siedziba urzędu gminy w powiecie mińskim)
  1. ul. Powstania Styczniowego 20.
    Zbiorowa mogiła Powstańców Styczniowych 1863 r.

  2. ul. Spółdzielcza 1
    Budynek Urzędu Miasta i Gminy Halinów. Na ścianie, z prawej strony wejścia wmurowana jest pamiątkowa, okrągła, metalowa plakieta upamiętniająca nadanie praw miejskich osiedlu Halinów w 2001 r.
JÓZEFÓW (miasto nad Świdrem)
  1. ul. 3 Maja (ul. Piotra Skargi 24). Teren kościelny i kościół parafialny p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej:
    • pomnik poświęcony Powstańcom Warszawskim z 1944 r.
    • tablica poświęcona żołnierzom AK z IV Rejonu "Fromczyn" poległym w latach 1939 - 44.
    • tablica poświęcona Józefowi Stemlerowi, jednemu z przywódców polskiego państwa podziemnego w okresie II wojny światowej, uczestnika procesu 16 w Moskwie, mieszkańcowi Józefowa.
    • tablica upamiętniająca proboszczów parafii Józefów od 1919 r. (tj. od dnia erygowania parafii) do dnia dzisiejszego.

  2. ul. Dobra (ul. Kasprowicza 2). Kościół p.w. Św. Jana Chrzciciela w Michalinie.
    • kamień granitowy upamiętniający pontyfikat Papieża Polaka Jana Pawła II.
    • tablica poświęcona budowie obecnego kościoła i jego budowniczemu, pierwszemu proboszczowi ks. kan Janowi Murziakowi.
    • tablica upamiętniająca położenie kamienia węgielnego pod budowę obecnej świątyni.
    • tablica poświęcona pierwszemu proboszczowi miejscowej parafii ks. kan Janowi Murziakowi

  3. ul. Ks. W. Malinowskiego (ul. Ptasia 34). Kościół parafialny p.w. św. Maksymiliana Kolbe.
    • tablica upamiętniająca konsekrację kościoła w dniu 25 września 1994 r. przez ks. biskupa Kazimierza Romaniuka.
    • tablica upamiętniająca wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę tej świątyni w dniu 19 września 1982 r. przez ks. biskupa Jerzego Modzelewskiego.
    • tablica pamiątkowa poświęcona żołnierzom AK z IV Rejonu "Fromczyn" -"Karolewo" poległym w latach 1939 - 1944.
    • tablica pamiątkowa poświęcona księdzu Wincentemu Malinowskiemu, organizatorowi miejscowej parafii.
    • tablica pamiątkowa poświęcona księdzu Władysławowi Walczewskiemu, budowniczemu obecnego kościoła i pierwszemu proboszczowi parafii.

  4. ul. Sienkiewicza 2.
    Budynek Wyższej Szkoły Gospodarki Euroregionalnej. Na jego ścianie umieszczona jest marmurowa tablica poświęcona Alcide De Gasperi patronowi Szkoły.

  5. ul. Słoneczna 16.
    Pomnik poświęcony pamięci 4 żołnierzy AK poległych w tym miejscu 25 kwietnia 1944 r.

  6. ul. Wawerska. Cmentarz parafialny:
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1939 r.
    • grób powstańca warszawskiego, żołnierza Armii Krajowej.
    • pomnik poświęcony tym, którzy swe życie oddali Polsce.

  7. ul. Wyszyńskiego.
    Pomnik łączniczek AK.
KARCZEW (miasto, siedziba urzędu gminy)
  1. ul. Bielińskiego 7. Publiczne Gimnazjum im. Bolesława Prusa:
    • tablica pamiątkowa poświęcona Bolesławowi Prusowi, dawniej patronowi Szkoły Podstawowej nr 1 a obecnie Gimnazjum.
    • tablica pamiątkowa poświęcona pamięci tych co walczyli o wolną Polskę.

  2. ul. Mickiewicza.
    Pomnik "ciuchci". Pomnik ten stanowi pamiątkę po kolejce jabłonowskiej, która kursowała do Karczewa od 16 kwietnia 1914 r. do 1 kwietnia 1963 r.

  3. ul. Otwocka.
    Cmentarz żydowski. Na filarze bramy wejściowej umieszczona jest pamiątkowa tablica z napisem w języku polskim i angielskim.

  4. ul. Otwocka 13.
    Szkoła Podstawowa nr 2 im. Bohaterów Westerplatte. Wewnątrz umieszczona jest tablica poświęcona jubileuszowi 50 - lecia szkoły.

  5. ul. Rynek.
    Pomnik niepodległości poświęcony poległym za ojczyznę w latach 1918 i 1939 - 1945.

  6. ul. Rynek. Budynek Ochotniczej Straży Pożarnej:
    • tablica pamiątkowa wmurowana w 400 rocznicę nadania Karczewowi praw miejskich.
    • tablica pamiątkowa poświęcona 75 rocznicy powstania Ochotniczej Straży Pożarnej w Karczewie.

  7. Skwer Michała Elwiro Andriollego.
    Ustawiony jest tutaj pomnik ku czci M. E. Andriollego.

  8. ul. Trzaskowskich.
    Teren stadionu LZS "Mazur" Karczew. Znajduje się na nim pomnik ku czci pojmanych w łapance w 1943 r.

  9. ul. Żaboklickiego. Teren dawnego cmentarza przykościelnego i kościół parafialny p.w. Św. Wita:
    • tablica poświęcona dawnemu proboszczowi karczewskiemu księdzu Józefowi Stolarskiemu.
    • tablica poświęcona pamięci tragicznie zmarłego w 1980 r. Dariusza Brylskiego, członka parafialnej wspólnoty oazowej.
    • tablica poświęcona 150 rocznicy wybuchu Powstania Listopadowego.
    • tablica poświęcona 60 rocznicy odzyskania niepodległości.
    • tablica poświęcona 190 rocznicy Insurekcji Kościuszkowskiej.
    • tablica poświęcona pamięci żołnierzy AK zmarłych i poległych w latach II wojny światowej.
    • tablica poświęcona pamięci małżonków Olszewskich, zmarłych w latach 1970-71, zasłuzonych parafian karczewskich.
    • tablica poświęcona pamięci najbardziej zasłużonego karczewskiego proboszcza, animatora życia społecznego i kulturalnego Karczewa, ks. Władysława Żaboklickiego.
    • tablica poświęcona arcybiskupowi Aleksandrowi Kakowskiemu.
    • tablica poświęcona biskupowi Władysławowi Miziołkowi.
    • tablica poświęcona wyborowi na Papieża, Polaka, kardynała Karola Wojtyłę w 1978 r.
    • pamiątkowy Krzyż Katyński.
    • tablica poświęcona obchodom jubileuszu 1000 - lecia chrztu Polski.
    • kamienny pomnik Chrystusa upamiętniający odzyskanie przez Polskę niepodległości.

  10. ul. Żaboklickiego. Cmentarz parafialny:
    • mogiła żołnierzy polskich z 1794 r.
    • kwatera żołnierzy WP i AK 1939-45.

  11. Torfy.
    Kamień pamiątkowy poświęcony pamięci Czesława Łaszka.

  12. "Ceglanka"
    Dukt leśny łączący Janów z Pogorzelą Warszawską. Znajduje się przy nim pamiątkowy "Kamień Leśnika".
KARPISKA (wieś w gminie Kołbiel)

Pomnik poświęcony zrzutowi zaopatrzenia dla Armii Krajowej dokonanemu w 1943 r.

KĄCIKI (wieś w gminie Osieck)
  1. Tablica poświęcona żołnierzom AK, którzy w dniu 22 listopada 1943 r. stoczyli w Kącikach potyczkę z żandarmerią niemiecką.
  2. Krzyż i kamień leśników.
KOBIERNE (wieś w gminie Dębe Wielkie przy drodze nr 2)

Zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1831 r.

KOŁBIEL (wieś nad Świdrem, dawne miasto, siedziba urzędu gminy)
  1. ul. Rynek. Kościół parafialny - tablice pamiątkowe w kruchcie:
    • tablica pamiątkowa poświęcona poległym i zmarłym żołnierzom AK w okresie II wojny światowej.
    • tablica pamiątkowa poświęcona księdzu Kazimierzowi Wilkowskiemu, wieloletniemu proboszczowi kołbielskiemu.
    • tablica pamiątkowa poświęcona 600 - leciu kołbielskiej parafii.
    • tablica pamiątkowa poświęcona proboszczom parafii Kołbiel.

  2. ul. Rynek.
    Pomnik ku czci ofiar II wojny światowej.

  3. ul. Parkowa.
    Pomnik poświęcony pamięci hr. Józefa Zamoyskiego.

  4. ul. Spacerowa.
    Pomnik ku czci ks. mjr Ignacego Skorupki.

  5. ul. Spacerowa. Cmentarz rzymskokatolicki:
    • tablica pamiątkowa (mosiężna) poświęcona 1000 - leciu chrztu Polski.
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1920 r.
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP poległych w rejonie Kołbieli we wrześniu 1939 r.
KONIK STARY (gm. Halinów w pow. mińskim)
Pamiątkowy żeliwny krzyż poświęcony żołnierzom WP poległym we wrześniu 1939 r.

LASOMIN (wieś nad Sienniczanką w gminie Siennica)
Pomnik poświęcony poległym polskim żołnierzom w czasiw wojny polsko - bolszewickiej 1920 r. i II wojny światowej.

ŁUCZNICA (wieś w gminie Pilawa)
  1. Zbiorowa mogiła powstańców 1863 r.
  2. Pomnik upamiętniający przyjęcie zrzutu lotniczego przez żołnierzy AK w 1943 r.
  3. Pomnik poświęcony żołnierzom AK, którzy w tym miejscu dokonali koncentracji w ramach akcji "Burza" w lipcu 1944 r.
MALCANÓW (wieś w gminie Wiązowna)
  1. Dawna Szkoła Podstawowa. Wewnątrz budynku znajduje się marmurowa tablica poświęcona ppor. Marianowi Mazowieckiemu ps. "Ludomir" dowódcy 4 kompanii w Rejonie "Fromczyn".
  2. Pomnik poświęcony żołnierzom AK odbierającym zrzut lotniczy w 1944 r.
MARIAŃSKIE PORZECZE (wieś w gminie Wilga)
  1. Pomnik poświęcony żołnierzom Armii Krajowej, ktrórzy w tym rejonie przyjęli aliancki zrzut w czasie II wojny światowej.
  2. Pomnik na placu przed kościołem.
  3. Cmentarz rzymskokatolicki:
    • mogiła żołnierza Armii Krajowej, poległego w Powstaniu Warszawskim.
    • mogiła żołnierza WP z 1944 r.
    • mogiła żołnierza WP z 1944 r.
OKUNIEW (duża wieś, dawne miasto w gminie Halinów)
  1. Pomnik na rynku poświęcony ofiarom II wojny światowej.
  2. Na ścianie budynku OSP wmurowana jest tablica poświęcona miejscowym strażakom, którzy zmarli i zginęli podczas 75 lat istnienia Ochotniczej Straży Pożarnej w Okuniewie.
  3. Cmentarz katolicki:
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1920 r.
    • mogiła żołnierza WP poległego w czasie walk prowadzonych podczas Przewrotu Majowego w 1926 r.
  4. Krzyż przydrożny na kamiennym cokole upamiętniający wojnę 1920 r.
OSIECK (wieś, dawne miasto, siedziba urzędu gminy)
  1. ul. Rynek.
    Pomnik poświęcony pamięci poległych w latach II wojny światowej.

  2. ul. Rynek.
    Tablica na budynku OSP upamiętniająca 75 rocznicę jej powstania.

  3. ul. Pilawska (przedłużenie w kierunku wschodnim).
    Pomnik poświęcony pamięci ofiar katastrofy kolejowej z 1981 r.

  4. ul. Warszawska 47.
    Szkoła Podstawowa. Tablica upamiętniająca 50 - lecie jej powstania.

  5. ul. Warszawska. Kościół parafialny, tablice pamiątkowe wewnątrz poświęcone:
    • pamięci żołnierzom i dowódcom Batalionów Chłopskich z lat 1939 - 45,
    • żołnierzom Armii Krajowej z placówki Osieck, poległym, zmarłym i pomordowanym w latach 1939 - 45,
    • pamięci powstańców styczniowych poległych w bitwie pod Natolinem 19 marca 1863 r.,
    • księdzu prałatowi Aleksandrowi Olszewskiemu, proboszczowi parafii Osieck w latach 1897 - 1921,

  6. ul. Pilawska (przedłużenie w kierunku wschodnim, ok. 2 km od centrum miejscowości).
    Kamień milowy.

  7. ul. Krakowska. Cmentarz rzymskokatolicki:
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP. Spoczywają w niej żołnierze polegli we wrześniu 1939 r.
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1944 r.
    • tablica pamiątkowa poświęcona księdzu Romanowi Dybkowi, miejscowemu wikaremu.
OSTRÓW (wieś w gminie Celestynów, przy trasie krajonej nr 2 - szosa lubelska)

Kościół parafialny. Tablica upamiętniająca wmurowanie kamienia węgielnego pod jego budowę w 1984 r.

OSTRÓWEK (wieś nad Wisłą w gminie Karczew, na wysokości Góry Kalwarii)
  1. Cmentarz parafialny - kwatera żołnierzy WP poległych we wrześniu 1939 r.
  2. Dawny cmentarz katolicki, obecnie teren wokół kościoła parafialnego p.w. św. Izydora. Na tym cmentarzu znajduje się nieoznaczona mogiła zołnierzy WP poległych w bitwie stoczonej z Austriakami w nocy z 2 na 3 maja 1809 r.
OTWOCK (miasto nad Świdrem, stolica powiatu)
  1. ul. Ambasadorska 1.
    Budynek SP nr 6. W holu głównym Szkoły znajdują się dwie miedziane tablice poświęcone M.E. Andriollemu.

  2. ul. Andriollego. Cmentarz parafialny:
    • kwatera wojenna żołnierzy Wojska Polskiego i Armii Czerwonej z okresu II wojny światowej.
    • zbiorowa mogiła pomordowanych przez NKWD i UB w latach 1944 - 46.
    • mogiła żołnierza Armii Krajowej poległego w czasie Powstania Warszawskiego.
    • mogiła żołnierza z 1918 r.,
    • mogiła Walentego Brochockiego, ofiary okupacji niemieckiej z 1917 r.
    • mogiła weterana Powstania Styczniowego 1863 r.

  3. ul. Andriollego.
    Pomnik na skwerze im. Lennestadt u zbiegu ulic Andriollego, Matejki i Sportowej, upamiętniający 90 - lecie nadania praw miejskich miastu Otwock.

  4. ul. Andriollego.
    Tablica pamiątkowa poświęcona Michałowi Elwiro Andriollemu.

  5. ul. Andriollego 76.
    Budynek SP nr 12 im. Kornela Makuszyńskiego. Tablica pamiątkowa poświęcona patronowi szkoły.

  6. ul. Armii Krajowej 4.
    Tablica pamiątkowa poświęcona pamięci wybitnego aktora i reżysera Stefana Jaracza.

  7. ul. Armii Krajowej.
    Koło zespołu budynków Urzędu Miasta. Pomnik Szarych Szeregów.

  8. ul. Armii Krajowej.
    Koło zespołu budynków Urzędu Miasta. Znajduje się tutaj pomnik poświęcony poległym w tym miejscu 3 kwietnia 1944 r. żołnierzom AK pchor. Apolinaremu Akajewiczowi ps. "San" i pchor. Ryszardowi Barańskiemu ps. "Okrzeja".

  9. ul. Armii Krajowej 5. Teren Urzędu Miasta Otwocka:

    a) tablice miast bliźniaczych Lennestadt i St. Amand - Montrond na wejściu do budynku A Urzędu Miasta

    b) aleja przyrodników otwockich, na wiekowych sosnach, rosnących na terenie Urzędu umieszczone są tabliczki:
    • "SOSNA/ CEZAREGO JELLENTY/ AUTORA PIERWSZEGO OPISANIA OTWOCKIEJ PRZYRODY/ 2007".
    • "SOSNA/ JANUSZA KOZŁOWSKIEGO/ OTWOCKIEGO NAUCZYCIELA/ DZIAŁACZA L.O.P./ WSPÓŁTWÓRCY REZERWATÓW/ NA TORFACH/ POGORZELSKI MSZAR/ I ŚWIDER/ 2005".
    • "SOSNA/ CZESŁAWA ŁASZKA/ WOJEWÓDZKIEGO KONSERWATORA PRZYRODY/ W WARSZAWIE W LATACH 1972 - 1996/ 2006".
    • "SOSNA/ PROF. STEFANA KOZŁOWSKIEGO/ GEOLOGA,/ MINISTRA OCHRONY ŚRODOWISKA 1991 - 92/ MIŁOŚNIKA I PRZYJACIELA ŚWIDRA/ 2008".

  10. ul. Bernardyńska 13.
    Pomnik Przyjaźni Polsko - Koreańskiej.

  11. ul. Bernardyńska 17.
    Głaz granitowy poświęcony Powstaniu Warszawskiemu.

  12. ul. Bukowa.
    Pomnik ku czci lotników, którzy zginęli w katastrofie lotniczej 11 listopada 1998 r.

  13. ul. Czerska 17.
    Kościół p.w. Matki Boskiej Królowej Polski. Tablica upamiętniająca wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę obecnego kościoła w 1980 r.

  14. ul. Karczewska 14/16.
    Budynek SP nr 1 im. Władysława Reymonta. Na ścianie budynku wmurowana jest mosiężna tablica upamiętniająca nauczycieli prowadzących tajne nauczanie na terenie Otwocka w okresie okupacji hitlerowskiej.

  15. ul. Karczewska 40/42.
    Koło kompleksu budynków OZWiK. Pomnik upamiętniający rozstrzelanych więźniów Pawiaka.

  16. ul. Kołłątaja 80/82. Teren kościoła p.w. Św. Teresy:
    • pomnik poświęcony o. Maksymilianowi Kolbe.
    • pomnik poświęcony jubileuszowi 50-lecia erygowania parafii św. Teresy w Świdrze.
    • tablica pamiątkowa poświęcona pamięci Polaków zmarłych i zamordowanych na Syberii w latach 1939-57.
    • tablica pamiątkowa upamiętniająca rozpoczęcie współpracy partnerskiej z Lennestad w 1981 r.,
    • tablica pamiątkowa upamiętniająca Marcelinę Michalską, Helenę Jander i księdza Jana Majchrzyckiego.
    • tablica pamiątkowa upamiętniająca wmurowanie w 1981 r. kamienia węgielnego pod budowę obecnego kościoła.

  17. ul. Komunardów 10. Budynek i teren Domu Dziecka:
    • pomnik wdzięczności koreańskiej.
    • tablica pamiątkowa upamiętniająca pobyt w tym budynku grupy dzieci koreańskich w połowie 1959 r.

  18. ul. Konarskiego 13.
    Budynek główny Szpitala Klinicznego. Tablica poświęcona patronowi Szpitala prof. Adamowi Grucy.

  19. ul. Kopernika 1. Teren i kościół p.w. Św. Wincentego a Paulo, tablice w kruchcie:
    • tablica pamiątkowa poświęcona komendantom IV Rejonu "Fromczyn" AK z okresu II wojny światowej.
    • tablica pamiątkowa ku czci żołnierzy AK z IV Rejonu "Fromczyn" poległych w walkach o niepodległość Polski w latach 1939 - 1944.
    • tablica pamiątkowa poświęcona ppor. Tadeuszowi Gaszczyńskiemu, żołnierzowi AK.
    • tablica poświęcona por. Zygmuntowi Migdalskiemu, żołnierzowi AK z Otwocka.
    • tablica poświęcona księdzu Ludwikowi Wolskiemu, wieloletniemu proboszczowi otwockiemu, budowniczemu obecnego kościoła.
    • tablica pamiątkowa poświęcona proboszczom parafii Otwock.

    a) z prawej strony kościoła ustawiony jest tzw. pomnik Swojczan.

  20. ul. Kościuszki 18 róg ul. Chopina.
    Pomnik ku czci marszałka Józefa Piłsudskiego.

  21. ul. Laskowa 38.
    Kościół rzymskokatolicki p.w. M.B. Nieustającej Pomocy. Tablica pamiątkowa poświęcona wmurowaniu kamienia węgielnego podczas budowy świątyni w Mlądzu.

  22. ul. Majowa 267. Gimnazjum nr 1 im. Batalionu "Zośka".
    • tablica poświęcona patronowi Gimnazjum, harcerskiemu batalionowi "Zośka" z okresu Powstania Warszawskiego 1944 r.
    • tablica poświęcona Olofowi Palme

  23. ul. Narutowicza 2. Teren Muzeum Ziemi Otwockiej. Przed budynkiem Muzeum ułożone są dwie płyty pamiątkowe z nieistniejących obecnie na terenie Otwocka pomników.
    • pamiątkowa płyta z piaskowca, która pierwotnie znajdowała się na terenie osiedla domków drewnianych stojących do końca lat 90-tych ubiegłego wieku przy ul. Reymonta 69. Osiedle to zostało po zakończeniu II wojny światowej wybudowane przez Szwajcarów i z tego powodu nosiło nazwę "Wioski Szwajcarskiej".
    • tablica z pomnika wdzięczności Armii Radzieckiej. Pomnik ten pierwotnie stał przy ul. 22 Lipca (obecnie ul. Gen. J. Filipowicza), pod budynkiem Liceum Ogólnokształcącego.

  24. ul. Narutowicza 275.
    Szkoła Podstawowa nr 9 im. Jana Pawła II. Na budynku Szkoły, obok wejścia wmurowana jest tablica marmurowa poświęcona patronowi Szkoły.

  25. ul. Orla.
    Figura Chrystusa. Jest to wotum dziękczynne za wygraną wojnę z bolszewikami w 1920 r.

  26. ul. Orla 1. Tablice pamiątkowe na budynku Dworca PKP przy wejściu:
    • tablica upamiętniająca wydarzenia, które rozegrały się na stacji PKP Otwock w dniach 7-8 maja 1981 r.
    • tablica poświęcona 60 - tej rocznicy elektryfikacji pierwszego odcinka PKP.

  27. ul. Poniatowskiego 10.
    Budynek Młodzieżowego Domu Kultury. Tablica pamiątkowa poświęcona patronowi MDK Michałowi Elwiro Andriollemu.

  28. ul. Poniatowskiego 47/49.
    Teren Gimnazjum nr 2. Ustawiony tutaj jest pomnik patrona szkoły, Tadeusza Kościuszki.

  29. ul. Pułaskiego 7.
    Teren Zespołu Szkół nr 2, d. Technikum Nukleoniczne. Pomnik z popiersiem Marii Curie-Skłodowskiej.

  30. ul. Pułaskiego 7a.
    Pomnik poświęcony pamięci poległych na służbie w latach 1944-2007 milicjantów i policjantów.

  31. ul. Reymonta róg ul. Dłuskiego.
    Pomnik ku czci pomordowanych Żydów.

  32. ul. Reymonta.
    Tablica pamiątkowa na ścianie budynku, w którym na początku XX w. mieszkał noblista Władysław Reymont.

  33. ul. Reymonta 83/91.
    Tablica pamiątkowa w parku. Upamiętniono tutaj wybudowanie przez pacjentów pola do gry w krokieta.

  34. ul. Gen. Sowińskiego 17. Kościół rzymskokatolicki p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej.
    • tablica pamiątkowa poświęcona wmurowaniu kamienia w pod budowę świątyni.
    • tablica pamiątkowa poświęcona pamięci pierwszego proboszcz za parafii i budowniczego obecnego kościoła księdza Stanisława Pawlikowskiego.

  35. ul. Sportowa 1.
    Tablica pamiątkowa poświęcona jest pamięci nieżyjących działaczy OKS-u.

  36. ul. Sportowa 7.
    Pomnik poświęcony poległemu w 1993 r. na służbie policjantowi.

  37. ul. Stawowa.
    Cmentarz jeniecki żołnierzy Armii Czerwonej.

  38. ul. Szkolna 31.
    Budynek Gimnazjum nr 4 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego. W holu głównym na ścianie powieszone są dwie drewniane tablice poświęcone Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu.

  39. ul. Tadeusza 12.
    Ośrodek CARITAS dla samotnych matek. W korytarzu wejściowym znajduje się tablica upamiętniająca uroczyste otwarcie Ośrodka 28 grudnia 2001 r.

  40. ul. Ujejskiego 2.
    Teren kościoła parafialnego pw. Niepokalanego Serca Maryi w Śródborowie. Pomnik poświęcony pamięci długoletniego proboszcza parafii w Śródborowie, budowniczego tego kościoła, ks. Stanisława Żebrowskiego.

  41. ul. Ks. Kardynała Stefana Wyszyńskiego 1 róg ulicy Żeromskiego. Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Wólce Mlądzkiej.
    • tablica poświęcona uroczystości wmurowania kamienia węgielnego pod budowę tego kościoła.
    • tablica poświęcona księdzu Kazimierzowi Trybusowi, pierwszemu proboszczowi parafii św. Józefa Oblubieńca NMP w Wólce Mlądzkiej.

  42. ul. Żabia.
    Domniemana mogiła powstańca 1863 r.

  43. ul. Żeromskiego 6. Kościół p.w. Zesłania Ducha Św.
    • tablica pamiątkowa poświęcona pamięci księdza Jerzego Popiełuszki.
    • tablica pamiątkowa poświęcona jubileuszowi 100 - lecia działalności Księży Pallotynów w Polsce.
    • tablica upamiętniająca poświęcenie kamienia węgielnego pod budowę tego kościoła przez Ojca Św. Jana Pawła II.
    • tablica poświęcona jest księdzu Henrykowi Herktowi, budowniczemu tego kościoła.

  44. ul. Żeromskiego 235. Szkoła Podstawowa nr 8 im. Gen. Juliana Filipowicza.
    • tablica poświęcona patronowi Szkoły.
    • tablica upamiętniająca jubileusz 55 - lecia istnienia szkoły.
OTWOCK MAŁY (wieś w gminie Karczew)

Cmentarz wojenny "Osiny". Spoczywają na nim polegli z lat 1705, 1863 i 1939.

OTWOCK WIELKI (wieś w gminie Karczew). Budynek Ochotniczej Straży Pożarnej przy ul. Zamkowej 43:
  • tablica pamiątkowa poświęcona żołnierzom WP poległym 10 września 1939 r.
  • tablica fundacyjna na murze strażnicy.
PĘCLIN (wieś w gminie Wiązowna)

Tablica pamiątkowa poświęcona żołnierzom AK.

PIWONIN (wieś nad Wisłą w gminie Sobienie Jeziory)

Pomnik poświęcony żołnierzom WP poległym we wrześniu 1939 r.

POGORZEL (wieś w gminie Celestynów)
  1. Pomnik poświęcony żołnierzom AK, którzy w czasie II wojny światowej w tym rejonie niszczyli transporty wroga.
  2. Pomnik Powstańca Warszawskiego na terenie Pol-Hotu.
RADACHÓWKA (wieś nad świdrem w gminie Kołbiel)

Krzyż pamiątkowy poświęcony pamięci Szlenkierów, właścicieli pobliskiego dworu.

RADWANKÓW SZLACHECKI (wieś w gminie Sobienie Jeziory)

Pomnik ku czci żołnierzy WP z 1944 r.

RYSIE (wieś w gminie Dębe Wielkie)

Zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1831 r.

SĘPOCHÓW (wieś w gminie Kołbiel)

Mogiła nieznanego żołnierza WP z 1944 r.

SKORUPY (wieś w gminie Kołbiel)
  1. Pomnik upamiętniający ofiary bombardowania artyleryjskiego wsi w lipcu 1944 r.
  2. Mogiła nieznanego żołnierza niemieckiego poległego w lipcu 1944 r.
SOBIENIE JEZIORY (wieś, siedziba Urzędu Gminy)
  1. ul. Garwolińska 12.
    Tablica powięcona dr Stefanowi Nizińskiemu, miejscowemu lekarzowi i społecznikowi zmarłemu w 1967 r.

  2. ul. Garwolińska 16.
    Tablica upamiętniająca udaną akcję uwolnienia więźniów dokonaną przez miejscowe oddziały BCH w kwietniu 1944 r.

  3. Duży Rynek.
    Pomnik poświęcony pamięci poległym w czasie II wojny wiatowej żołnierzom polskim i radzieckim.

  4. Duży Rynek. Kościół parafialny p.w. Wszystkich Świętych:
    • tablica fundacyjna z 1810 r.
    • tablica poświęcona żołnierzom Armii Krajowej.
    • tablica poświęcona żołnierzom Batalionom Chłopskim.
    • tablica poświęcona ks. Bernardowi Iwanczukowi, zasłużonemu, miejscowemu proboszczowi.

  5. ul. Cmentarna.
    Cmentarz rzymskokatolicki. Znajduje się na nim zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1939 r.
SOBIENIE KIEŁCZEWSKIE (wieś w gminie Sobienie Jeziory)

Pomnik poświęcony żołnierzom WP poległym w 1939 r.

STARA WIEŚ (wieś w gminie Celestynów)

Tablica poświęcona ppor. Aleksadrowi Kowalskiemu, mieszkańcowi wsi, który poległ w kwietniu 1945 r.

STAROGRÓD (wieś nad Świdrem w gminie Siennica)
  1. Cmentarzysko z okresu rzymskiego i wczesnego średniowiecza.
  2. Pomnik upamiętniający 500-lecie Starogrodu.
  3. Pomnik upamiętniający mieszkańców Starogrodu poległych w latach I i II wojny światowej.
  4. Pomnik upamiętniający mieszkańców Starogrodu i okolic poległych w latach II wojny światowej.
  5. Tablice pamiątkowe umieszczone na ścianach wewnątrz kościoła parafialnego p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej:
    • tablica pamiątkowa poświęcona jubileuszowi 500-lecia Starogrodu.
    • tablica upamiętniająca budowę i konsekrację obecnego kościoła w latach 70 - tych ubiegłego wieku przez Kardynała Stefana Wyszyńskiego.
    • tablica poświęcona pamięci kolejnych proboszczów parafii starogrodzkiej od 1952 r.
SUFCZYN (wieś nad Świdrem w gminie Kołbiel)
  1. Tablica poświęcona 70 - leciu miejscowej jednostki OSP.
  2. Pomnik upamiętniający mieszkańców wsi, cywilne ofiary działań wojennych w lipcu 1944 r.
SULEJÓWEK (miasto)
  1. Skwer Niepodległości.
    Pomnik poświęcony Marszałkowi Jóżefowi Piłsudskiemu i innym współtwórcom niepodległości Polski w 1918 r.

  2. Skwer Pamięci.
    Pomnik ofiar II wojny światowej.

  3. Skwer Powstańców Warszawy.
    Pomnik poświęcony żołnierzom AK, mieszkańcom Miłosny.

  4. ul. 11 Listopada 139.
    Pomnik poświęcony Jędrzejowi Moraczewskiemu.

  5. ul. Łukasińskiego 43.
    Cmentarz parafialny - zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1939 r.

  6. ul. Mariańska 9. Kompleks zabudowań kościoła i klasztoru Zakonu Marianów:
    • pomnik poświęcony pamięci dzieci pomordowanych w obozie w Oświęcimiu.
    • tablica pamiątkowa poświęcona Jerzemu Koecherowi, ofiarodawcy i przyjacielowi zgromadzenia Marianów.

  7. ul. Okuniewska.
    Mogiła żołnierza WP poległego we wrześniu 1939 r.

  8. ul. Oleandrów 3.
    Przy wejściu do budynku wmurowane są dwie tablice pamiątkowe poświęcone marszałkowi J. Piłsudskiemu.

  9. ul. Paderewskiego 29. Budynek Liceum Ogólnokształcącego:
    • tablica poświęcona rodzinie Grabskich.
    • tablica z umieszczonym na niej wizerunkiem Ignacego Paderewskiego.
    • wewnątrz budynku na holu ustawione jest popiersie Ignacego Paderewskiego

  10. ul. Paderewskiego 77.
    Dom Nauczyciela "Helin". Tablica poświęcona Ignacemu Janowi Paderewskiemu, fundatorowi tego budynku. Na tablicy umieszczono napis: "IGNACY JAN/ PADEREWSKI/ 1860 - 1941/ ŻYCIE ME W CAŁOŚCI/ OJCZYŹNIE/ POŚWIĘCIŁEM/ FUNDATOROWI "HELINA"/ W 125 - TĄ/ ROCZNICĘ URODZIN/ MIESZKAŃCY SULEJÓWKA".

  11. ul. Skorupki. Kościół parafialny w Miłosnej:
    • tablica pamiątkowa poświęcona pamięci pomordowanych przez niemieckich żołnierzy mieszkańców Miłosny w dniu 15 września 1939 r.
    • tablica pamiątkowa poświęcona Konstantemu Sidorczukowi (1898 - 1960)
    • tablica pamiątkowa poświęcona Józefowi Burcickiemu, żołnierzowi podziemia,
    • tablica pamiątkowa poświęcona Janowi Brokowskiemu (1866 - 1942),
    • tablica pamiątkowa poświęcona strażakom z Sulejówka.
    • tablica pamiątkowa poświęcona nawiedzeniu i konsekracji kościoła w dniu 28.V.1972 r. przez księdza kardynała Prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego.
    • tablica pamiątkowa poświęcona złotemu jubileuszowi parafii obchodzonemu w dniu 6.VIII.1989 r.
    • tablica pamiątkowa poświęcona proboszczom parafii i historii budowy kościoła.
    • granitowa tablica pamiątkowa poświęcona 1000 - leciu chrztu Polski.

  12. ul. Skorupki. Zespół Szkół - SP nr 3 i Gimnazjum:
    • tablica pamiątkowa poświęcona nadaniu i przywróceniu imienia Marszałka J. Piłsudskiego Zespołowi Szkół.
    • pomnik poświęcony Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu.
    • pomnik poświęcony 85-leciu edukacji na terenie Cechówki, Miłosnej i Sulejówka.

  13. ul. Żeromskiego 18. Kościół rzymskokatolicki p.w. Matki Boskiej Zwycięskiej:
    • tablica z wizerunkiem Matki Boskiej Katyńskiej poświęcona mieszkańcom miasta zamordowanym w Katyniu.
    • tablica poświęcona księdzu W. Korysiowi, budowniczemu kościoła w Sulejówku.
    • tablica poświęcona marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu.
WARSZAWA (tylko dzielnice Wawer i Wesoła)
  1. Aleja Dzieci Polskich (Międzylesie). Budynek i teren wokół Szpitala Pomnika "Centrum Zdrowia Dziecka":
    • pomnik pokoju.
    • tablica pamiątkowa poświęcona Januszowi Wieczorkowi, inicjatorowi wzniesienia Szpitala Pomnika "Centrum Zdrowia Dziecka".
    • tablica upamiętniająca oddanie do użytku Centrum Zdrowia Dziecka.
    • tablice upamiętniające przyznanie budynkowi Centrum Zdrowia Dziecka dwóch nagród architektonicznych.
    • pomnik upamiętniający powołanie w 1972 r. przy CZD banku krwi.

  2. Aleja Marszałka Józefa Piłsudskiego (Wesoła - Stara Żurawka). Teren cmentarza rzymskokatolickiego:
    • mogiła żołnierza polskiego poległego we wrześniu 1939 r.
    • zbiorowa mogiła cywilnych ofiar działań wojennych prowadzonych w 1939 r. Spoczywają tutaj członkowie rodzin Drzazgów i Pająków.
    • zbiorowa mogiła cywilnych ofiar działań wojennych prowadzonych w 1939 r. Spoczywa tutaj rodzeństwo Dymkowskich.
    • pomnik poświęcony pamięci mieszkańców Sulejówka, którzy w latach II wojny światowej i bezpośrednio po niej przebywali w sowieckich łagrach na Syberii. Pomnik nazywany "Golgotą wschodu".

  3. ul. 1 Praskiego Pułku 31 (Wesoła).
    • Pomnik poświęcony ofiarom II wojny światowej.
    • Pamiątkowy głaz. Niestety stopień zniszczenia tabliczki uniemożliwia określenie w jakim celu ten pomnik został tutaj ustawiony.

  4. ul. 27 Grudnia (Wawer).
    Cmentarz symboliczny. W tym miejscu 27 grudnia 1939 r. hitlerowcy dokonali pierwszej masowej egzekucji mieszkańców Wawra.

  5. ul. Bartoszycka (Falenica). Tablice pamiątkowe w kościele parafialnym p.w. Najświętszego Serca Pana Jezusa:
    • tablica poświęcona ks. kanonikowi Sylwestrowi Stolarczykowi twórcy i pierwszemu proboszczowi parafii falenickiej.
    • tablica pamiątkowa poświęcona poległym w latach 1939-44 żołnierzom z oddziału "Skryty" Komendy Okręgu Warszawa AK.
    • tablica pamiątkowa poświęcona żołnierzom 13 Dywizji Piechoty Strzelców Kresowych.
    • tablica pamiątkowa poświęcona żołnierzom 3 Lubelskiego Dywizjonu Artylerii Konnej.
    • tablica pamiątkowa poświęcona Papieżowi Janowi Pawłowi II.

  6. ul. Brata Alberta (Wesoła).
    Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego.

  7. ul. Brata Alberta (Wesoła).
    Kościół parafialny p.w. św. Brata Alberta. Tablica pamiątkowa poświęcona wmurowaniu kamienia węgielnego pod budowę tego kościoła przez kardynała Józefa Glempa.

  8. ul. Cylichowska (Zerzeń). Cmentarz rzymskokatolicki:
    • zbiorowa mogiła 107 (27 znanych i 80 nieznanych) żołnierzy WP z 13 DP Strzelców Kresowych i oddziałów współdziałających poległych w dniach 19 i 20 września 1939 r.
    • mogiła nieznanego żołnierza WP poległego nad Wisłą w 1939 r.
    • zbiorowa mogiła nieznanych żołnierzy WP poległych w walkach nad Wisłą w 1944 i 1945 r.
    • mogiła wybitnego Polaka, olimpijczyka i żołnierza walczącego podczas I i II wojny światowej Franciszka Koprowskiego.

  9. ul. Gościniec (Stara Miłosna). Teren przykościelny:
    • pomnik tysiąclecia chrztu Polski.
    • pomnik ku czci ks. Stanisława Witkowskiego.
    • pomnik ku czci żołnierzy WP, AK, WIN, NSZ z lat 1939 - 45.
    • pomnik poświęcony prof. dr med. i filozofii Kazimierzowi Dąbrowskiemu (1902 - 1980), założycielowi Zagórza.
    • pomnik poświęcony Jerzemu Koecherowi, kleeberczykowi, tutejszemu organiście.
    • pomnik ku czci żołnierzy III plutonu, V kompanii "Dęby" AK i harcerzom Szarych Szeregów ze Starej Miłosnej.

  10. ul. Izbicka (Radość). Cmentarz rzymskokatolicki:
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP poległych we wrześniu 1939 r. i w 1944 r.
    • zbiorowa mogiła 5 żołnierzy Armii Krajowej poległych w walce hitlerowcami w 1943 r.
    • wydzielona kwatera kombatantów.
    • grób żołnierza WP poległego 12 stycznia 1945 r. podczas forsowania Wisły.

  11. ul. Kadetów 15 (Osiedle Las).
    Budynek SP nr 128 im. Józefa Niećki. Tablica upamiętniająca wzniesienie szkoły z funduszy zebranych wśród mieszkańców osiedla w 1968 r.

  12. ul. Kajki (Anin, nad kanałem).
    Pomnik wystawiony ku czci ofiar terroru hitlerowskiego.

  13. ul. Kościuszkowców (Marysin Wawerski tzw. Glinki).
    Teren kościoła parafialnego p.w. św. Feliksa z Kantalicjo. Płyta upamiętniająca jubileusz 2000 lat chrześcijaństwa.

  14. ul. Kościuszkowców (Marysin Wawerski tzw. Glinki).
    Cmentarz wojenny "Cmentarz Ofiar Wojny 1939 - 1945".

  15. ul. Ks. Skargi (Wesoła). Zespół Kościoła parafialnego p.w. Opatrzności Bożej i cmentarza rzymskokatolickiego:
    • pomnik poświęcony pamięci fundatora kościoła, księcia Emanuela Bułhaka.
    • mogiła nieznanego żołnierza polskiego poległego w II wojnie światowej.

  16. ul. Mazowiecka (Stara Miłosna)
    na skraju lasu znajduje się grób Konstantego Dimitriewicza Łukina, rosyjskiego lejtnanta lejbgwardii konnej artylerii.

  17. ul. Mrówcza (Kolonia Borków nad Kanałem Zagoździańskim).
    Mogiła żołnierza WP z 1945 r.

  18. ul. Niemodlińska 36 (Anin).
    Pomnik poświęcony księdzu poecie Janowi Twardowskiemu.

  19. ul. Paprociowa 2 (Międzylesie). Kościół Najświętszej Marii Panny:
    • tablica upamiętniająca harcerzy z Międzylesia walczących o wolną Polskę w okresie II wojny światowej.
    • tablica poświęcona pamięci ppor. Jerzego Grądzkiego, poległego we wrześniu 1939 r.
    • tablica poświęcona pamięci sióstr Schumann, które ofiarowały teren pod budowę tego kościoła.
    • tablica poświęcona biskupowi Władysławowi Miziołkowi, kapelanowi międzyleskiemu w latach 1944 - 51.

  20. ul. Patriotów (Falenica)
    k. Stacji PKP. Pomnik pamięci Żydów, dawnych mieszkańców Falenicy zamordowanych w czasie II wojny światowej.

  21. ul. Płowiecka 77 (Wawer).
    Pomnik poświęcony marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu i zwycięstwu wojsk polskich nad bolszewikami w 1920 r.

  22. ul. Płowiecka 85 (Wawer).
    Zbiorowa mogiła żołnierzy WP 1831 r.

  23. ul. Rzeźbiarska 46 (Anin). Kościół MB Królowej Polski:
    • tablica poświęcona żołnierzom Armii Krajowej IV Rejonu "Koralewo Fromczyn" VII Obwodu "Obroża".
    • tablica upamiętniająca ofiary okupacji hitlerowskiej z okresu II wojny światowej z rejonu Anina i Wawra.
    • mogiła księdza Wiesława Kalisiaka.

  24. ul. Sęczkowa róg ul. Kadetów (osiedle Las w dzielnicy Warszawa Wawer).
    Pomnik z krzyżem upamietniający wywiezienie z tego miejsca przez hitlerowców 63 mieszkańców osiedla w okresie okupacji.

  25. ul. Sikorskiego 45 (róg ul. Chodkiewicza).
    Pomnik upamiętniający roztsrzelanie w tym miejscu w 1944 r dwóch mieszkańców Wesołej.

  26. ul. Szafirowa 58.
    Kościół Matki Bożej Dobraj Rady w Miedzeszynie. Tablica upamiętniająca wmurowanie kamienia węgielnego 1994 r. pod budowę obecnej świątyni.

  27. ul. Szkolna (Stara Miłosna).
    W parku dworku ks. J. Poniatowskiego z XVIII w. znajduje się mogiła nieznanego żołnierza WP poległego we wrześniu 1939 r.

  28. ul. Szpotańskiego Kazimierza - u zbiegu z ul. Żegańską (Międzylesie).
    Pomnik poświęcony inż. Kazimierzowi Szpotańskiemu.

  29. ul. Torfowa (osiedle Daków k. Starej Miłosnej).
    Mogiła nieznanego żołnierza AC poległego we wrzesniu 1944 r.

  30. ul. Trakt Lubelski (Zerzeń). Kościół Wniebowzięcia NMP:
    • tablica poświęcona żołnierzom AK z IV Rejonu "Fromczyn" poległym w latach 1939 - 44.
    • tablica pamiatkowa poświęcona wieloletniemu proboszczowi miejscowej parafii ks. Marianowi Mireckiemu.
    • tablica pamiatkowa poświęcona wieloletniemu proboszczowi miejscowej parafii ks. Józefowi Zagziłłowi.
    • tablica pamiątkowa poświęcona wieloletniemu proboszczowi miejscowej parafii ks. Anastazemu Chabowskiemu.
    • tablica pamiątkowa poświęcona Papieżowi Piusowi XI.

  31. ul. Trakt Napoleoński (Międzylesie - Las Wilanowski).
    Mogiła nieznanego żołnierza poległego w 1944 r.

  32. ul. Walcownicza (Falenica).
    Pomnik upamietniający stoczoną w Falenicy bitwę 19 września 1939 r. przez 13 DP Strzelców Kresowych i 3 Lubelski Dywizjon Artylerii Konnej.

  33. ul. Wilgi 14 (Radość). Kościół parafialny Matki Boskiej Anielskiej:
    • tablica poświęcona żołnierzom Armii Krajowej Oddziału Dywersji Bojowej "Radość" w IV Rejonie Koralewo-Fromczyn.
    • pomnik upamiętniający zjednoczenie Polski po 123 latach zaborów.

  34. ul. Wilgi 19 (Radość). Budynek SP nr 140 im. Kazimierza Jeżewskiego.
    Tablica poświęcona patronowi SP 140 Kazimierzowi Jeżewskiemu.

  35. ul. Wspólna (Wesoła).
    Pomnik upamiętniający pobyt w Zielonej sztabu 1 Armii WP od września 1944 r. do stycznia 1945 r.

  36. ul. Złotej Jesieni (Aleksandrów k. Falenicy). Kościół katolicki.
    Tablica poświęcona konsekrakcji świątyni.

  37. ul. Złotej Jesieni (Aleksandrów k. Falenicy). Cmentarz rzymsko - katolicki:
    • mogiła żołnierza Armii Krajowej Jana Kuczyńskiego poległego w 1943 r.
    • mogiła żołnierza Armii Krajowej Bogusława Skowyry poległego w 1944 r.
    • kwatera kombatancka
    • Cmentarz Wojskowy. Spoczywają na nim żołnierze WP i AK polegli w latach 1939 - 45.

  38. ul. Żegańska (Międzylesie).
    Pomnik ku czci żołnierzy WP i Armii Czerwonej poległych w 1944 r.
WARSZAWICE (wieś w gminie Sobienie Jeziory)
  1. Pomnik poświęcony księdzu kardynałowi Stefanowi Wyszyńskiemu.

  2. Kościół parafialny p.w. św. Jana Chrzciciela:
    • drewniana tablica fundacyjna z 1736 r.
    • tablica poświęcona pamięci żołnierzy Batalionów Chłopskich.
    • tablica poświęcona pamięci księdza Jana Wojciechowskiego, żołnierza AK, wywodzącego się z parafii Warszawice.

  3. Pomnik poświęcony pamięci żołnierzy Batalionów Chłopskich.

  4. Cmentarz parafialny:
    • mogiła żołnierza POW poległego 11 listopada 1918 r.
    • mogiła żołnierza WP, Bolesława Grzegrzółki, poległego w październiku 1939 r.
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1944 r.
WIĄZOWNA (wieś nad Mienią, siedziba Urzędu Gminy)
  1. Kopiec przy ul. Lubelskiej.
    • mogiła nieznanego powstańca z 1863 r.
    • pomnik poświęcony żołnierzom WP walczącym z bolszewikami w 1920 r.
    • pomnik poświęcony żołnierzom Armii Krajowej.

  2. Kościół p.w. św. Wojciecha:
    • tablica pamiątkowa poświęcona żołnierzom WP i AK walczącym i poległym w obronie ojczyzny w latach 1939 - 1945.
    • tablica pamiątkowa poświęcona zasłużonym parafianom wiązowskiej parafii.
    • tablica pamiątkowa poświęcona rodzeństwu Bieńkowskich, zabitych w czasie Powstania Warszawskiego.
    • tablica pamiątkowa z białego marmuru poświęcona 400 - leciu wiązowskiej parafii.

  3. Budynek Zespołu Szkół. W budynku znajdują się dwie tablice poświęcone Polskiemu Państwu Podziemnemu i Bohaterskim Lotnikom Polskim.

  4. Cmentarz rzymskokatolicki:
    • mogiła zbiorowa powstańców 1863 r.
    • zbiorowa mogiła żołnierzy WP z 1920 i 1939 r.
    • wydzielona kwatera wojenna żołnierzy WP poległych w latach 1939-1945.
WOLA DŁUŻEWSKA (wieś nad Świdrem k. Wólczańskiej Góry, w gminie Siennica)

Mogiła żołnierza WP poległego we wrześniu 1939 r.

ZABIEŻKI (wieś w gminie Celestynów)

Kościół parafialny p.w. Matki Boskiej Częstochowskiej przy ul. Ks. Prymasa Wyszyńskiego 2. Tablica upamiętniająca wmurowanie kamienia węgielnego pod budowę obecnej świątyni.

ZAGÓRZE (osada śródleśna w gminie Wiązowna)
  1. Pomnik poświęcony pamięci powstańców 1863 r. i żołnierzy 1920 r. i 1939 r.
  2. Cmentarzyk założycieli sanatorium w Zagórzu. Znajdują się na nim mogiły dr Piotra Radło zm. w 1946 r. i prof. Dąbrowskiego zm. 26.XI.1980 r.
ZAMAJDAN - OLSZYNY (dawny dwór Chrzanowskich i folwark w gminie Wiązowna)

Tablica poświęcona gen. Michałowi Karaszewiczowi - Tokarzewskiemu i płk Stefanowi Roweckiemu.

ZAMBRZYKÓW (wieś w gminie Sobienie Jeziory)

Pomnik na mogile powstańców 1863 r.

ZAWADKA (dawna osada młyńska nad strugą Sokoły k. Gocławia, gmina Pilawa)

Pomnik poświęcony pamięci młynarzy z Sufczyna i Zawadki.

ŻANĘCIN (wieś w gminie Wiązowna)

Pamiątkowy krzyż poświęcony powstańcom 1863 r. w kolonii Rudka.


Wykaz miejsc upamiętnionych wpisano 15 marca 2009 r. (bobby)

© PTTK Otwock, created by NESTO